Trương Định – người con đất Quảng làm Bình Tây Đại nguyên soái

Người Gò Công gọi ông là “Bình Tây Đại nguyên soái”. Người Quảng Ngãi nhắc ông như một người con đi xa: Trương Định (1820–1864) sinh ở làng Tư Cung, huyện Bình Sơn, theo cha vào Nam lập nghiệp, rồi trở thành một trong những thủ lĩnh kháng Pháp đầu tiên ở Nam Kỳ.

Từ làng biển Tư Cung vào đất Gia Định

Trương Định sinh năm 1820 ở làng Tư Cung, huyện Bình Sơn, phủ Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi, vùng đất ven biển phía bắc tỉnh lỵ. Cha ông là Trương Cầm, một võ quan, sau làm lãnh binh ở Gia Định. Thuở trẻ, Trương Định theo cha vào Nam.

Khi cha mất, ông ở lại, lấy vợ là con gái một nhà giàu có ở Tân Hòa, Gò Công. Ông bỏ tiền, chiêu mộ dân nghèo lập đồn điền khai hoang, được triều đình phong chức Quản cơ.

Không giải binh

Năm 1859, thực dân Pháp đánh chiếm thành Gia Định. Trương Định đem nghĩa binh đồn điền đứng lên chống giặc, lập căn cứ ở Gò Công. Năm 1862, triều đình ký hòa ước nhượng ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ cho Pháp, ra lệnh cho ông giải tán nghĩa quân và nhận chức Lãnh binh ở An Giang.

Nhân dân và nghĩa quân giữ ông lại, tôn ông làm “Bình Tây Đại nguyên soái”. Trương Định không nhận chức, ở lại cùng nghĩa quân tiếp tục đánh Pháp.

Ao Dinh, tháng 8 năm 1864

Năm 1864, Huỳnh Công Tấn, một người từng theo nghĩa quân, ra đầu hàng Pháp và dẫn quân Pháp bất ngờ bao vây nơi ông đóng quân ở Ao Dinh, vùng Kiểng Phước, Gò Công. Ông trúng đạn, bị thương nặng. Để không rơi vào tay giặc, Trương Định rút gươm tự sát, ngày 20/8/1864, năm ông 44 tuổi.

Nghĩa quân của ông về sau do con trai là Trương Quyền tiếp tục chỉ huy. Ở Gò Công ngày nay vẫn có lăng mộ và đền thờ ông, người dân quanh năm hương khói.

Người Quảng đi xa, trước cả chúng ta

Người Quảng Ngãi xa quê hôm nay đọc chuyện ông có lẽ thấy gần: Trương Định cũng theo cha từ Quảng Ngãi vào Nam, lấy vợ, ở lại với vùng đất mới, và đứng lên khi nơi ấy có giặc.

Vài chục năm sau, ở ngay quê nhà, có Lê Trung Đình và bốn ngày nghĩa quân làm chủ thành Quảng Ngãi. Chuyện người Quảng hôm nay lập nghiệp xa quê, có trong chuyên mục Người xa quê.

Bài mới của Ban biên tập. Nguồn tham khảo: tư liệu lịch sử phổ thông về Trương Định (sách giáo khoa Lịch sử Việt Nam phần kháng chiến chống Pháp ở Nam Kỳ; tư liệu giới thiệu khu lăng mộ và đền thờ Trương Định ở Gò Công). Tên đơn vị hành chính theo cách gọi thế kỷ 19.