Đặc sản xa quê
Don sông Trà: con don, tô don và nỗi nhớ của người Quảng xa quê
· 4 phút đọc
Don là món ăn riêng của Quảng Ngãi: một loài nhuyễn thể thuộc họ nhà hến nhưng nhỏ hơn, sống vùi trong cát ở vùng nước lợ cửa sông Trà Khúc, được nấu thành một tô nước trong, ngọt thanh, ăn kèm bánh tráng nướng. Dưới các bài về don trên diễn đàn Người Quảng Ngãi, có bạn viết thẳng: vô thành phố rồi, món mình nhớ nhất chính là don.
Con don là con gì?
Con don giống con hến, cũng hai mảnh vỏ úp vào nhau, nhưng nhỏ hơn hến hai, ba lần. Hến thì sông nào cũng có, sống ở nước ngọt, nằm trên mặt cát. Don chỉ có ở sông Trà, sống ở vùng nước lợ gần cửa sông và vùi sâu dưới cát. Nhà thơ Thanh Thảo có câu thơ ngộ nghĩnh: “Là con don tôi ở sông Trà”.
Người làm nghề phân biệt bằng một câu: “Don thì cào, còn hến chỉ xúc.” Hến chỉ cần cái rổ mà xúc. Còn cào don phải đan một cái nhủi chuyên dụng, kéo dưới lòng sông sao cho cát rớt xuống, don nằm lại. Cái đụt (giỏ) đặt trên chiếc phao, cột vào thắt lưng, người đi tới đâu đụt theo tới đó. Người cào don kể với nhà báo: ba giờ sáng đã phải xuống sông, mười giờ trưa mới xong, và chỉ cào được những ngày nắng ấm.
Nấu một nồi don
Cách làm don theo lối nhà quê, giống cách làm hến:
- Ngâm cho don nhả hết cát, rửa sạch.
- Nấu với nước, chừng một phần don vỏ hai phần nước.
- Don chín thì đãi bỏ vỏ, lấy ruột thả lại vào nồi nước luộc.
- Nêm nếm, thêm hành lá, hành tây xắt mỏng, ngò.
Ruột thì ít, cái ngon nằm ở nước: ngọt và thanh. Lúc ăn, múc ra tô, bỏ chút tương ớt, rắc đậu phộng rang, bẻ bánh tráng nướng vào, khuấy nhẹ cho những con don nhỏ xíu nổi lên. Người ghiền ở Quảng Ngãi hay đi tìm don gánh, vì chê don quán hay nấu sẵn, cất tủ lạnh.
Thành viên diễn đàn mách nhau chỗ ăn don
Năm 2010–2012, mấy bài về don trên diễn đàn thành chỗ đồng hương mách nhau quán ngon. Omega_love chỉ xuống Nghĩa Hòa, cách thành phố chừng 4 cây số: “5nghìn 1 tô rất ngon, ăn đã đời về mà tiền trong túi vẫn còn căng…”. Trung Vũ thì kể ở Mộ Đức, 5 nghìn một tô có “5, 6 con Don”, được cái húp nước đã đời. Noicuoichantroi chạy mất chừng 150 cây số về Nghĩa Phú tìm một quán don không biển hiệu, chụp ảnh khoe, bình luận bên dưới rôm rả đến mức Minh Thành rủ “mồng một tết làm một chuyến tìm don”.
Cũng có những lời làm người đọc chạnh lòng. thuthuy sống ở Sài Gòn từ nhỏ, ít về quê, “chưa bao giờ thấy con don”. Huynh_dp2003 thú nhận mình là người Quảng Ngãi nhưng “chả biết Don là như thế nào cả”. Người ở Sài Gòn thì chỉ nhau vài quán món Quảng có nấu don, để đỡ nhớ.
Ăn don rồi, đọc thêm gì?
Don, cá bống, kẹo gương, mạch nha đều đã đi vào ca dao, vè xứ Quảng: Ẩm thực người Quảng Ngãi qua ca dao, tục ngữ. Dòng sông nuôi con don có trong bài Sông Trà – dòng sông mẹ của người xứ Quảng. Còn lên miền núi Quảng Ngãi có một món cá suối mà người xa quê cũng hay nhắc: cá niên Ba Tơ.
Bài viết lại từ ba bài trên diễn đàn Người Quảng Ngãi: “Don” (18/3/2010), “Don ở sông Trà” (thành viên chia sẻ bài của Báo Quảng Ngãi điện tử, 17/12/2010) và “Này mới chính là Don Quảng chính hiệu đây” (thành viên Noicuoichantroi, 1/1/2012), cùng các lời trò chuyện bên dưới. Ban biên tập diễn đạt lại; trích một câu thơ của nhà thơ Thanh Thảo; câu trong ngoặc kép giữ chữ gốc. Giá tiền là giá năm 2010–2012 do thành viên kể; địa danh theo tên gọi thời đó.
Kỷ niệm từ diễn đàn
57 lời trò chuyện của thành viên diễn đàn Người Quảng Ngãi dưới bài này, giữ lại làm kỷ niệm.
Aku Suka Bebek
món don chỉ có ở quãng ngãi thôi.năm nào về lớp cũng đi ăn don.hêh,nhớ quá điKhế chua
Mình thấy don thực ra cũng bình thường nhưng thik vì nó thật sự đúng là đặc trương quê mình, hình như không có nơi thứ 2 có thì phải:):):)emgaicuabien_dkm
có chợ gì ở gần CMC bán don đó...qua đó ủng hộ pà kon...honghuong
don là đặc sản quảng ngãi à:) giờ mới biết ý tưởng chỉ có cá bống sông trà thôi chứ^^nbk
Thử một lần ở Sông Trà đi bạn.Ở Sài Gòn,có mấy chỗ bán đồ ăn Quảng Ngãi như Hồ Bá Kiện,Lữ Gia và Sông Trà.Sông Trà chỉ mới mở thôi nhưng mình thấy don là ngon nhất trong mấy chỗ ấy.Có thể mọi người chưa biết nhiều vì mới,nhưng lượng khách cũng tương đối chứ ko đến nỗi đâu.emgaicuabien_dkm
thank name va nbk nhiu!lyly86
Trên đường Phú Thọ Hòa, Q. Tân Phú cũng có một quán Don khá ngon, ở đây còn có cả bánh bèo, bánh xèo QN nữa Hương vị đúng QN lun í Gần quán bê thui Gió Mùa đó bạn thử ghé nhé!socola12a5
Lâu nay vô thành phố món ăn mà mình nhớ nhất chính là Don nè! Món ăn mang đậm chất Quãng Ngãi, tiếc là ở tp HCM không có quán ăn nào nấu món đó cả. HixhixOmega_love
món này chúng ta nên đến Nghĩa Hòa...cách tp Quảng Ngãi 4km về phía Đông Đông Nam. 5nghìn 1 tô rất ngon,ăn đã đời về mà tiền trong túi vẫn còn căng phồng..hiiiiiiiii chúc các bạn ngon miệng.Huynh_dp2003
Mình là người Quảng Ngãi nhưng chả biết Don là như thế nào cả. Đi đâu mọi người hỏi chẳng biết trả lời sao hết. Buồn..........Hình như tại đường 61, Phường Tăng Nhơn Phú, Q9. Có quán Don Quảng Ngãi thì phải, hôm nào ghé đó ăn nhé bà con!brianhoang
Vẫn còn zon àh tưởng mấy nhà máy xả nước thải ra sông Trà làm zon tuyệt chủng lun rồi chứ. Nhìn mà thèm quá nhớ nhà toàn tập.khai-pdu
Don càng ngày càng to ngon lắm bạn ơiOmega_love
con don là đặc sản,quê ta có món ngon,nên quảng bá nhiều nhiều.thuthuy
món này chúng ta nên đến Nghĩa Hòa...cách tp Quảng Ngãi 4km về phía Đông Đông Nam. Nghĩa Hoà có gần Nghĩa Dũng ko anh? chưa bao giờ thấy con don hếtOmega_love
trời,nghĩa hoà nằm cũng tuyến đường nghĩa dũng đó em nếu ở quảng ngãi thì nên đi ăn don dưới đó ngon lắmthuthuy
sr tại em chỉ biết mỗi nhà của nội ngoại thôi, chưa đi hết quê mìnhOmega_love
ủa thế giờ em đang ở đâu,quảng ngãi nhỏ lắm em ơi bỏ chút time là khám phá hết anh hay đi khám phá cùng chiếc xe máy của mình hiiiiiiiiiiiiiiiiithuthuy
em sống từ nhỏ ở Sài Gòn. ít về quê nên không biết.Đặc sản quê hương chỉ biết có mấy cái ah.Omega_love
ui....vậy có dịp về quảng ngãi đi em,có tài xế kim bảo vệ nè...bao cả hướng dẫn viên luônthuthuy
zị hả anh? sướng thiệt cảm ơn anh trước hasunnypearl
hì, vậy bữa nào ghé đó thì rủ em đi nữa ngen anh.zuka
Don QNgãi...ở phú thọ là ngon nhất.........mùi vị thì như nhau..nhưng được cái nhiều...ăn đãcongake1990
Về đó bảo mẹ mua don về làm ăn cả nhà luôn cho đã Lâu lắm chưa ăn don...Huynh_dp2003
hì, vậy bữa nào ghé đó thì rủ em đi nữa ngen anh. Kaka! Em là ai, em tên gì? em ở đâu? số phone bao nhiu? Tự nhiên hok cho tt liên lạc làm sao biết mà rủ? Hehhee! Ok em liền. Nhưng lâu quá rùi anh ko ghé đó ko biết quán đó dẹp tiệm chưa nữa, bữa nào đi khảo sát, nếu còn anh em mình kéo qua xử nhá! kakkaathuthuy
Phú Thọ ở quận 11 hả chị ? nếu đúng thì cho em xin cái địa chỉ quánQuangThanhQNG
Nhà Quang Thành cũng bán Don đó , mời anh em tết về ăn nhé !copcon_061010
Xin 1 vé khuyến mãi đặc biệt tại tư gia QT.....hihizuka
Nhà Quang Thành cũng bán Don đó , mời anh em tết về ăn nhé ẸC ẸC...có thì nói không thì thui nhé....không ai ép anh..chứ ít bữa nữa mà ACE về kéo vào nhà anh ăn mà không có....là anh chết chắc..... Phú Thọ ở quận 11 hả chị ? nếu đúng thì cho em xin cái địa chỉ quán Không em....phú thọ ở Quảng Ngãi đó em àh....Trung Vũ
Ui ui! Hok biết ở ngoài Tp Quảng Ngãi họ bán thế nào, chứ ỏ .....Mộ Đức, 5K/1 tô có .....5,6 con Don! Húp nước đã đời! Hi hiHuynh_dp2003
Nếu nhà QT có chắc mình cũng phải bon chen một chuyến cho biết quá! Huynh ta tự hào chưa bao giờ đc ăn món này! Kekke! Hổ danh người Quảng Ngãi quá đi mất!gacongnghiep
con don là con gì vậy. Mọi người post hình lên cho gà xem được koMrTu
Hình ảnh con don nè bạn. Quê mình nổi tiếng về đặc sản Don sông Trà đó.Mùa lạnh mà quất 1 tô thì ... Còn đặc sản Cá bống sông Trà nữa, ngon lắm.Noicuoichantroi
Ôi...thiếu 1 hình nữa...hichic.. Nhìn quán từ một bên..... Nguồn ảnh: NoicuoichantroiMinh Thành
Quán này ở tây nguyên ak hả anh Hùng.............keke,nhìn thì hấp dẫn thiệt mà ăn không biết có ngon không...Noicuoichantroi
Quán này là chính hiệu ở Quảng Ngãi và được biết là ngon nhất xứ Quảng hiện nay đó em... ở Tư Nghĩa... Nghĩa Phú đó.... Cái tội nay fphair phạt nghen... không chịu đọc rõ thông tin phía trên chi...... chứ Tây Nguyên thì a đâu dám nói... Không phải ngon mà là rất ngon đó em........voloi_55
nghĩa phú phiá dưới nghĩa dũng we em đây mà...dưới đấy có nhiều món ăn bình dân ngon mà rẻ...ai ranh thì ghé thăm nha.Noicuoichantroi
Hi..đúng rồi đó bạn... Nó nằm phía trên Cổ Lũy 1 xíu à...QuangThanhQNG
Trong hình số 2 đã phát hiện ra bà chủ quán hehehe...phunghoang
nhìn thấy don....thấy thèm quá trời...em chỉ mới ăn được có một lần ah!!! giờ nhìn thấy....muốn ăn quá ik mất!!!QuangThanhQNG
dC. Chuyện nhỏ . Khi nào anh em tập hợp đủ anh sẽ trổ tài cho xem . Gừng càng già càng cay mà . Hãy đợi đấy hahaha...sutrove
Trời ơi! Sao mà ngon dữ vậy, chỉ nhìn mà mồ hôi lưỡi đã chảy rồi, ăn vô chắc chắn đi mấy nghìn cây số cũng đáng côngNoicuoichantroi
Vậy là anh QT cũng biết nấu Don phải không anh...Bao giờ anh em về nói anh QT nấu cho nghen,thưởng thức tay nghề của Smod QNO chúng ta hehe.. nhìn thấy don....thấy thèm quá trời...em chỉ mới ăn được có một lần ah!!! giờ nhìn thấy....muốn ăn quá ik mất QT.. cô chủ hình như cũng là tên của quán luôn hay sao đó e... Quán cô Thi...Thy... Núi ấn.... anh ủng hộ ý kiến của em hết mình đó...hihi.. Phunghoang a phải chạy gần 20km để ăn đc 1 tô duy nhất đó bé... ăn mà ghiền đấy...Don chính hiệu là đây mà...ôi...chắc về quá..điNoicuoichantroi
Ô,,được đó em..vậy hôm nào về a e mình làm thêm chuyến nữa nhé..:)Noicuoichantroi
QuangThanhQNG nhớ đấy nhé... hôm nào a e tới đập phá 1 bữa nhéQuangThanhQNG
Sẵn lòng , sẵn lòng . Anh cứ ăn bình thường , tiền em vẫn tính đều đều hahaha...Minh Thành
Sẵn lòng , sẵn lòng . Anh cứ ăn bình thường , tiền em vẫn tính đều đều hahaha... Oh......Vậy mà ace nhà mình cứ tưởng anh QT cho en chùa chứ...ĂN mờ không mất tiền túi nó mới ngon ngon...Noicuoichantroi
Sẵn lòng , sẵn lòng . Anh cứ ăn bình thường , tiền em vẫn tính đều đều hahaha... Tiền em cứ tính đều đều.. tính thì được nhưng lấy được không thì không biết à nha... kekephunghoang
lần trước em đi ăn don nhưng mà ở quán khác...ở gần chỗ chị zuka! hichic...vậy mà em fai đi hết 1000 cây số đó! nếu mà đi đến quán này...hichic....chắc chết em mất thôi...mà nhìn thấy ngon thậtMinh Thành
Vì ăn được món ngon thì ta không nên ngần ngại đường dài,dài bao nhiêu cũng được,chỉ cần ngon là được...Noicuoichantroi
anh về chở bé đi ăn nhé........xa k thành vấn đề,,,,em đi từ SG về ăn Don hả béNoicuoichantroi
Vì ăn được món ngon thì ta không nên ngần ngại đường dài,dài bao nhiêu cũng được,chỉ cần ngon là được... Chỉ cần Ngon ngon là được.. anh thich câu này quá.... Bụng đang đói meo nữa chứ ...ôi...phunghoang
hihi...đi từ miền tây lên sg rồi từ sg ra quảng ngãi đó anh!!! hơn 1OOO cây.....Noicuoichantroi
Hy sinh vì sự nghiệp ăn uống quá ta.............:)Minh Thành
Hay là mồng một tết làm một chuyến tìm don ta,ý kiến này hay đó nghen.QuangThanhQNG
Oh......Vậy mà ace nhà mình cứ tưởng anh QT cho en chùa chứ...ĂN mờ không mất tiền túi nó mới ngon ngon... Anh chỉ là nhân viên . Mẹ anh mới là bà chủ . Hehe... không khóe anh bị đuổi việc đó .@@Minh Thành
Anh chỉ là nhân viên . Mẹ anh mới là bà chủ . Hehe... không khóe anh bị đuổi việc đó .@@ Kệ !!! không sao đâu,mẹ anh không la đâu,do anh sắp đi bộ mà,tội ghê...Nhân dịp này cho anh em ăn chùa bữa.Myvisa
Trời ạ, nhìn thôi đã thấy phát thèm... chu choa, nhất định phải vào trong đó ăn một bát như thế. Thanks tác giả
