Kí ức tuổi thơ máu lửa – Tập 5: Tết Mậu Thân và cuộc biểu tình ở Trà Câu

Hồi ký của thầy Lam (nick Lamson81), người con xã Phổ Thuận, Đức Phổ, viết trên diễn đàn Người Quảng Ngãi từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2011: tuổi thơ giữa chiến tranh từ năm 1967 đến ngày hòa bình 1975. Tập 5/23, thuộc Phần 1 – Ngôi làng không bình yên. Ban biên tập đăng lại nguyên văn, giữ ngày đăng gốc.

Năm 1967, một năm đầy máu và nước mắt cũng sắp hết. Những cơn mưa dai dẳng của mùa đông cũng qua rồi. Bầu trời nắng ấm những ngày cuối năm như hứa hẹn một năm mới tươi vui hơn. Dù trong khói lửa mịt mù nhưng ai cũng chuẩn bị lo cho gia đình mình một ít thực phẩm để đón xuân.

Nhà nào cũng trồng bông, độc nhất một loại bông Vạn thọ, và chỉ trồng bông vào dịp tết chứ ngày thường thì chẳng bao giờ có. Còn bánh ngọt thì nhà nào cũng chỉ làm 3 loại bánh như nhau là bánh thuẫn, bánh nổ và bánh khô.

Bánh khô (hay còn gọi là bánh in) làm bằng cách xay bột nếp, thắng đường tưới lên, trộn đều rồi nhận vào khuông. Bánh nổ thì rang nếp, lượm sạch thóc trộn với đường thắng cho vào khuông hình hộp chữ nhật thẳng đứng được ghép bằng 4 miếng gỗ gắn cố định trên một cái đế, bên trên có một cái khung hình vuông để giữ 4 miếng gỗ đó. Một cái cây gỗ vưà cái khuông ấy, dùng chày vồ đóng xuống ép cho nổ dẹp xuống, xong rồi gỡ khuôn ra thành từng cây bánh. Cuối cùng là dùng dao cắt ra từng lát bánh hình vuông đem sấy khô.

Bánh thuẫn thì đánh bột nếp với trứng gà và đường thật là lâu rồi chế vào khuông đang bắt trên bếp lửa. Lượng bột, trứng và đường phải đúng tỉ lệ thì bánh mới dậy (nở ra). Thế mà không hiểu sao có lần bánh lại trịt lít như đầu thầy tu. Tôi thường ngồi gần mỗi khi đỗ bánh thuẫn để được mẹ cho ăn những cái bánh bị cháy hay trịt lít như thế. Tuy vậy nhưng bánh trong lò mới vớt ra mềm, thơm và nóng hổi ăn vào thì thật là tuyệt.

Những đứa trẻ như tôi thì những ngày tết là vui nhất. Chẳng có tiền lì xì như bây giờ, mà thường được mẹ cho những đồng bạc cắc mệnh giá 1 đ để mua dây thun về hốt chẳn lẽ. Ngô Đình Diệm đã bị lật đỗ từ lâu nhưng vẫn dùng tờ bạc cắc có hình của ổng và bên kia là hình bông lúa. Hoặc thích nhất là được mẹ dẫn đi chợ tết, được mẹ mua cho bộ đồ hoặc đôi dép mới, hoặc cái trống bủm có 2 dây chỉ 2 bên. Mỗi đầu dây có 2 viên đất sét, lắc qua lắc lại kêu “bum, bum” chỉ một lát là 2 cục đất vỡ tan.

Đêm giao thừa

Chiều 30 tết. Chị tôi lo quét sân dọn dẹp, anh tôi thì đang bứng cây bông vạn thọ vào cái giỏ mồm bò bằng tre để chuẩn bị đem vào trong nhà đặt gần bàn thờ, mẹ tôi thì đang đỗ bánh thuẫn thì hai cán bộ thôn là ông Th. Và ông T. đi vào hỏi tìm mẹ tôi.

Mẹ tôi dừng tay, mời hai người vào nhà. Ông Th. nói:

– Tối nay chị đi dự mít tin và lên phát động mọi người đi biểu tình ở Trà Câu.

– Tôi sợ lắm, lần trước khiêng bà Nh** đi đấu tranh, chúng đòi bắn, hoảng hồn chạy không kịp rồi, may mà chúng chỉ bắn chỉ thiên. Và một lần cầm đơn đi vào huyện đấu tranh, bị chúng tra điện tôi hoảng quá rồi. Tôi không đi đâu.

– Ngày mai, đồng bào cả 6 xã đều đi, nhà nào cũng phải có người đi, đông lắm, chúng chẳng dám làm gì mình đâu. Đấu tranh buộc địch phải chấm dứt bắn pháo vào làng, đòi Đế Quốc Mỹ phải rút quân.

– Ảnh đã hy sinh rồi, tôi đi chúng giết rồi ai nuôi mấy đứa con của tôi. Tôi không đi đâu.

– Chị là gia đình CM, chị không đi đầu thì ai đi?

– Thì các ông vận động những người khác, chứ tôi thì không dám đi rồi đấy!

– Thôi được rồi! Tối nay chị cứ xuống dự mít tin rồi hẳng hay.

Nói xong hai người ấy đi đến nhà khác.

Khi vừa sẫm tối thì có hai người du kích mang súng đến nhà gọi mẹ tôi đi. Mẹ dẫn tôi đến chổ mít tin.

Chổ mít tin là một cái sân rộng của nhà ai đó ở xóm dưới. Có rất đông người đã đến đó và có rất nhiều người cầm cờ mặt trận, Cái bàn được đặt ra giữa sân, cũng có ảnh Cụ Hồ và phía sau là lá cờ mặt trận dán lên cái nong.

Người cán bộ ở đâu về nói chuyện tình hình giặc Mĩ – Nguỵ bắn phá giết chóc nhiều nơi, rồi ông Th. lên kêu gọi mọi người xuống đường đấu tranh, phân công ai đi đầu, ai cầm biểu ngữ…

Đang cuộc mít tin, mẹ kéo tay tôi đi ra phía sau, đi nhanh đến một cái nhà gần đó gặp một người phụ nữ và kéo luôn xuống hầm nói thì thầm gì đó, một lát sau mẹ lại kéo tiếp tôi chạy sang một căn hầm khác, và cũng vừa ngồi xuống lại kéo chạy qua căn hầm tiếp theo.

Tôi chưa hiểu chuyện gì thì mẹ lại kéo tay tôi chạy ra đồng.

– Đi nhanh con!

– Sao không về nhà mà đi đâu vậy mẹ?

– Đi về ngoại, không về nhà được đâu. Đi nhanh lên!

Tôi chạy băng băng theo mẹ tôi trong màn đêm của tối giao thừa, sụp lên sụp xuống mấy lần, theo bờ ruộng thật lâu mới đến nhà ông ngoại tôi ở gần quốc lộ.

Ở nhà ngoại 2 đêm, đến sáng hôm sau mới dám về nhà. Anh chị tôi nói lại đêm ấy mấy ông du kích có đến nhà tìm mẹ tôi. Chẳng ai còn màn đến chuyện ngày tết, mà lúc này những người đi biểu tình còn sống sót trở về đang kể lại sự việc đẩm máu đó.

Sáng mùng Một ở Trà Câu

Từ mờ sáng gần 5000 người của 6 xã cánh bắc huyện Đức Phổ tập trung xuống đường quốc lộ, căng biểu ngữ tiến vào đồn lính nguỵ ở Trà Câu rồi hô vang các khẩu hiệu:

“– Yêu cầu Mĩ – Nguỵ không được bắn pháo vào làng

– Giặc Mĩ phải cút khỏi Miền nam!

– Yêu cầu phải chấm dứt chiến tranh, lập lại hoà bình… “

Bọn lính trong đồn lúc đầu chỉ bắn doạ, đoàn người cứ tiến tới. Cuối cùng chúng hạ súng đại liên xuống bắn thẳng vào đoàn biểu tình. Lúc đó mạnh ai nấy chạy, dẫm đạp lên nhau mà chạy. Một số người bị thương bị tên chỉ huy ra bắn bồi cho chết luôn. Sau đó một tốp lính Mĩ từ Gò Hội đi ra ngăn cản không cho lính ngụy bắn giết thêm và gọi trực thăng đến.

Anh Tuy** là người bà con với tôi ở trong đội thanh niên cảm tử bị bắn thủng ruột nằm bất tỉnh, tụi lính tưởng chết rồi nên không bị bắn bồi. Sau đó trực thăng của Mĩ hạ xuống bốc những người bị thương bay ra Chu Lai cứu chữa nên anh đã thoát chết. Bây giờ là thương binh loại 2.

Kết quả là có 30 người chết, 100 người bị thương, và giặc bắt đi bỏ tù gần 500 người ở các nhà lao. Sở dĩ biết được các số liệu này vì bây giờ hằng ngày đi làm tôi vẫn đi ngang qua cái Bia di tích đó.

Mở đầu năm 1968 bằng một cuộc biểu tình đẩm máu vào sáng mùng một tết như thế. Nếu như mẹ tôi tham gia và hy sinh thì anh em chúng tôi khi ấy chẳng biết sống ra sao nữa.

Mĩ trở lại đồi Chóp Vung

Sau đó một ít lâu. Vào một buổi sáng tinh mơ mọi ngưòi đã nghe tiếng pháo 105 li nổ dồn dập ở các xóm ven đường QL1. Nhìn từ xa khói trùm lên trên những mái nhà, những rặng tre. Sau đó một cảnh tượng chưa từng có diễn ra. Trên trời hàng chục chiếc trực thăng HU-1A bay từ Gò Hội ra hướng về đồi Chóp Vung. Dưới đồng vài chục chiếc xe tăng M113 tiến ra, nã đại liên vào xóm. Lúc đầu mọi người vội vã chui vô hầm nhưng sau đó thấy chúng bắn vào hướng QL1 nên đều chạy ra xem.

Những chiếc xe tăng lúc nhúc như cua bò dưới đồng. Đặc biệt mùi khói xe tăng ngữi vào cảm thấy sợ hãi lắm, nó không giống các mùi khói xe ô tô khác.

Gần như không có một tiếng súng bắn trả. Trước sức mạnh của địch như thế du kích không thể chống trả để bảo toàn lực lượng. Ngày hôm đó chúng đã trở lại đóng quân trên đồi Chóp Vung và chiếm đóng hầu hết các xóm ven đường Ql1. Nhìn lên đồi Chóp Vung lại thấy lính Mĩ đi lại lúc nhúc trên đó đông lắm. Tối đó mọi người lại phải bắt đầu tiếp tục ngủ hầm.

Từ hôm nay như báo hiệu cuộc chiến sẽ ngày càng khốc liệt hơn.

Những tờ truyền đơn

Một buổi chiều nọ có một chiếc máy bay trực thăng bay rất cao, ngang trên đầu xóm thì sau đít của nó tuôn ra một một luồn chấm đen, nó vòng lại hạ thấp xuống và tiếp tục tuôn những chấm đen bay tung toé trong không trung.

– Máy bay nó thả cái gì lạ vậy mẹ? Tôi chạy ra xem và hỏi.

Mẹ tôi cũng chạy ra nhìn lên và nói.

– Có lẽ là truyền đơn đấy.

– Truyền đơn là gì vậy?

– Chạy ra lượm vài tờ xem rồi sẽ biết.

Tôi cùng mấy đứa trong xóm chạy ra bìa làng. Những tờ truyền đơn nhấp nhá đầy trời, có nhiều tờ đã rơi xuống đất nhưng đứa nào cũng thích nhảy lên chụp những tờ đang rơi gần xuống trên đầu. Nhưng tưởng cầm được trong tay thì tờ giấy lại lỉa sang chổ khác. Chạy tới thì nó đã rơi xuống đất.

Lượm cả xấp trong tay, tờ nào cũng giống nhau mà đứa nào cũng thích lượm thật nhiều. Mùi giấy mới còn thơm phức. Tôi cầm một tờ lên xem.

Một mặt in hình một người lính nguỵ đội mũ sắt mang súng, một tay quàng qua vai một người lính giải phóng đầu đội mũ nan, tay kia chỉ về một trạm gác có một trụ cờ và lá cờ 3 que đang bay. Cả hai đều tươi cười. Ở giữa có dòng chữ lớn:

Giấy thông hành

“Gởi các Cán binh Việt cộng

Các bạn nhặt được giấy thông hành, hãy giữ nó và tìm đến cơ quan Chiêu hồi gần nhất

Các bạn sẽ được đón tiếp niềm nở.

Phía sau là một bài thơ:

“Bao năm gian khổ trường kỳ

Anh theo V. C được gì hởi anh?

Mưa bom bảo lửa hoành hành

Mật khu nào chẳng tan tành thịt xương

Cháo rau no đói thất thường

Áo quần rách rưới sa trường phơi thây

Ốm đau thiếu thúôc thiếu thầy

Một thân anh chịu đoạ đày bao phen

Mau mau hồi chánh đoàn viên

Bên nhau sưởi ấm nắng miền tự do.”

Đọc tiếp

Tập trước: Tập 4. Đêm đánh đồn và những lá thư tìm thân nhân liệt sĩ
Tập sau: Tập 6. Đường Cái Mới
Mục lục cả loạt: Kí ức tuổi thơ máu lửa

Bài đăng lại nguyên văn hồi ký của thành viên Lamson81 trên diễn đàn Người Quảng Ngãi (topic “Kí ức tuổi thơ máu lửa”), giữ ngày đăng gốc và giọng kể của tác giả. Ban biên tập chia tập, chuẩn lại dấu câu, thêm tiêu đề phụ (giữ các đề mục tác giả tự viết); bỏ các dòng chú thích ảnh đã mất và lời nhắn gửi Ban quản trị; áp các đính chính tác giả đã gửi sau. Tên người thường trong hồi ký được ghi ẩn (che 1–2 chữ cái cuối bằng dấu *), tên nhân vật lịch sử giữ nguyên.