Kí ức tuổi thơ máu lửa – Tập 7: Đại đội nữ Hồng Gấm, trận An Trường

Hồi ký của thầy Lam (nick Lamson81), người con xã Phổ Thuận, Đức Phổ, viết trên diễn đàn Người Quảng Ngãi từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2011: tuổi thơ giữa chiến tranh từ năm 1967 đến ngày hòa bình 1975. Tập 7/23, thuộc Phần 2 – Ở nơi sơ tán. Ban biên tập đăng lại nguyên văn, giữ ngày đăng gốc.

Đại đội nữ Hồng Gấm của huyện Đức Phổ mang tên nữ liệt sĩ Lê Thị Hồng Gấm.

Thời gian sau tết 1972, tôi vẫn nghe các mẹ, các chị trong xóm nói về các cô nữ Hồng Gấm đánh giặc gan lì và dũng cảm lắm. Dù chứng kiến nhiều trận đánh nhưng tôi chưa hề biết về các cô gái ấy.

Một hôm. Chị Ki* là người gần nhà, hôm ấy chị đi công chuyện ở Đức phổ về. Lúc đó nhà tôi có nhiều người đang ngồi chơi, chị tạt vào nói:

– Trời ơi! Thấy chuyện ghê quá!

– Chuyện gì thế?

– Một con nữ Hồng Gấm bị lính bắn bị thương, mà nó chửi lại nhiều lắm

– Ở đâu? Mọi người lao nhao hỏi.

– Ở trong Lê Văn Duyệt, Mọi người xem đông lắm. Nó không sợ gì hết

– Rồi tụi lính không làm gì sao? Bị thương có nặng không, mà còn chửi được?

– Cũng nặng, ở đùi bê bết máu, tụi lính kéo xuống bên lề đường

– Ôi! Con gái mà dũng cảm thật.

– Rồi sau đó ra sao?

– Tôi sợ quá chạy về đây luôn.

Lê Văn Duyệt là tên một trường trung học bán công (từ lớp 6 đến lớp 9) ở xã Phổ Ninh khi ấy địch gọi là xã

Phổ Bình. Gần đó có một đồn lính. Chúng rào kẽm gai rộng ra chung quanh thành một ô, mỗi chiều vài trăm mét, bên trong vẫn có nhà dân, nên gọi là ô Lê Văn Duyệt. Đồn lính ở trong ô vẫn có nhiều lớp rào bao quanh. Làm thế quân ta đi trinh sát hay tổ chức tấn công cũng khó khăn hơn. Ở các đồn khác như đồn Quán Vịt, đồn An Sở cũng đều có ô như thế. Vùng bên ngoài lân cận ô Lê Văn Duyệt người ta cũng vẫn thường gọi là Lê Văn Duyệt.

Đến gần trưa, anh Ca* là lính nghĩa quân ở đồn Quán Vịt đến nhà tôi chơi cũng kể lại chuyện ấy.

Anh Ca* có nhà ở Đức Phổ, Tối ấy anh được về nhà, sáng định trở ra đơn vị – Trung đội của anh hằng ngày vẫn ở làng tôi. Đến Lê Văn Duyệt thì gặp trận Hồng Gấm đánh nhau với lính sư đoàn 2, anh phải quay vô. Khi ngưng tiếng súng thì đi ra và chứng kiến chuyện ấy. Anh nói ở nhà tôi, có mấy người lính khác cùng nghe.

– Ôi! Con nhỏ Hồng Gấm sáng nay gan dạ thật!

– Mày có thấy sao? Một anh lính khác hỏi

– Tao chứng kiến từ đầu đấy, có lính và dân cũng kéo tới xem. Nó không sợ gì tụi lính sư đoàn 2 cả. Hỏi nó câu gì nó bốp chát lại câu đó. Sau đó nó còn hô: “Hồ Chí Minh muôn năm!” Bị tụi sư đoàn 2 bắn chết rồi.

– Ôi khiếp quá! Tụi mình mà gặp Hồng Gấm thì lo chạy sớm!

Gặp lại người trung đội trưởng

Sau 39 năm. Hôm nay (24 -11- 2011) Ngồi trước mặt tôi là chị Tù**, người trung đội trưởng Hồng Gấm năm xưa đã tham dự trận đánh ấy, tôi mới biết rõ từng chi tiết.

Chị Tù** sinh ra và lớn lên trên mãnh đất thôn Thanh Điền xã Phổ Thuận. Cha đi tập kết, Hai anh trai đi thoát li và đã hy sinh. Chị tham gia cách mạng từ năm 13 tuổi, làm liên lạc cho đội công tác. Khi chiến tranh ác liệt, mẹ và em gái tản cư xuống khu dồn ở Trà Câu, chị ở lại quê tham gia du kích xã, làm xã đội phó, sau đó lên huyện đội làm trợ lí quân báo. Ngày 22-02-1972 chị được Huyện điều về tuyển quân thành lập trung đội nữ Hồng Gấm và giữ chức trung đội trưởng. Trung đội Hồng Gấm lúc đó có 36 cô và được đặt trong biên chế của đại đội Quyết Chiến. Lúc đó Huyện Đức phổ có 4 đại đội: 219 thành lập năm 1961, đầu năm 1972 có thêm 3 đại đội là: Quyết chiến, Quyết thắng và C120.

Sau khi thành lập và được huấn luyện các động tác cá nhân, bắn súng AK, RPD, ném lựu đạn và bắn cối 60 trong khoảng thời gian 1 tháng thì bắt đầu xuất kích.

Trận đầu tiên Hồng Gấm tham gia có sự phối hợp với C120 là trận phục kích tại Cống Ba Lù. Đón đánh địch từ đồn An Sở đi ra hướng cầu Vinh Hiển. Trận đó ta tiêu diệt được hơn 10 tên, thu được 2 súng AR-15, 1 M79 và bắt sống được 1 tên.

Trận phục kích ở An Trường

Hỏi về Trận cô Hồng Gấm bị thương và bị bắn chết năm ấy. Chị bồi hồi nhớ lại:

Hôm ấy vào khoảng tháng 4 -1972 Hồng Gấm cũng phối hợp với C120 phục kích tại An Trường – Phổ Ninh để tiêu diệt tên thiếu tá Bử* Tươ** là quận trưởng Đức Phổ. Theo cơ sở báo và nhiều ngày theo dỏi biết được mỗi sáng hắn thường đi xe Ríp từ quận ra các đồn An Sở và Quán Vịt để kiểm tra. Mờ sáng đơn vị đã ém quân ở xóm An Hòa, cách QL1 50m, cách ô Lê Văn Duyệt hơn 500m. Chẳng may hôm ấy lính trung đoàn 4- sư đoàn 2 đi đánh ở quận Sơn Tịnh về dưỡng quân ở hậu cứ E4 tại Gò Hội, và biết được kế hoạch của quân ta.

Từ sáng sớm, một cánh quân chúng đi bọc từ phía tây cách QL1 200m ém sẳn. Sau đó một cánh khác theo QL1 tiến ra. Đơn vị phát hỏa bắn thẳng vào tốp lính ở hướng QL thì tốp lính bọc hậu bắt đầu nả AR15, trung liên, M79 vào các chốt của ta dồn dập. Kế hoạch phục kích là chia thành 4 tổ. Hai tổ chính diện cách QL 50m dùng B40 và trung liên RPD bắn thẳng vào xe tên quận trưởng. Hai tổ khác ở hai bên cánh gà cách QL 7-80m bắn yểm trợ. Phía sau xa nữa là cối 60.

Chị Tru** cùng hai anh nam C120 ở tổ yểm trợ. Khi nổ súng thì bị tụi lính bọc hậu đánh từ phía sau bắn vào tới tấp. Tổ chị đánh trả quyết liệt. Chị bị trúng đạn ngay đùi khụy xuống vẫn ôm súng cùng hai anh bắn mạnh vào tốp lính đang bò tới làm bọn địch không cách nào tiến lên được. Chúng bèn bắn một quả mù cay, cả ba đều ngạt thở. Một anh vẫn ráng ôm súng bắn về phía địch và chạy thoát về cái xóm phía tây. Chúng tràn tới bắt sống chị Tru** và anh Hoà**.

Chị Tù** ở tổ chính diện, cùng anh Tu** là chính trị viên của C120 cùng với hai anh nữa. Chúng bắn dồn dập M79 vào tổ của chị làm hai người nam chết tại chổ, anh Tu** gãy chân. Chị Tù** bị thương ở trán máu chảy đầy mặt. Chị ném hết súng của các anh xuống ao gần đó và cõng anh Tu** băng qua bờ rào của vườn bên cạnh. Tụi lính đã tiến lại gần. Anh Tu** nói:

– Thôi! Bỏ anh xuống, chạy đi chứ không kịp. Để anh ở đây chặn địch, nhanh lên!

– Em sẽ chiến đấu cùng anh!

– Không được! Đằng nào thì anh cũng chết, nó tới rồi kìa!

Chị đặt anh Tu** xuống. Lúc đó tụi lính đã nhìn thấy hai người. Chị chạy vào một căn nhà của một ngụy quyền và chui luôn vô hầm. Trong hầm có 5 người đàn bà và 4 trẻ em. Chị giơ súng và hăm dọa:

– Chuyện của tui làm tui biết, chuyện của các chị, các chị biết. Các chị không được khai báo có cộng sản dưới hầm. Nếu khai báo thì mấy hôm sau cách mạng về sẽ bắt các chị đền tội ngay!

Mấy người trong hầm hoảng hốt, co ro nép vào nhau. Chị trốn ở đó cùng họ.

Lúc này anh Tu** bắn làm một tên lính bị thương, chúng đã nổ súng giết anh. Một tên bước đến gần và nói:

– Còn một con nữ nữa nó chạy đâu mất rồi. Có ai dưới hầm thì bước lên!

Mọi người bò ra khỏi hầm. Chị ngồi lại cầm súng thủ thế.

– Có thấy con Việt Cộng chạy vô đây không?

– Súng nổ, tụi tôi trốn trong hầm có thấy ai đâu

– Có ai trong hầm nữa không?

– Không có ai đâu!

Tụi lính vội chạy qua hướng khác để lùng sục. Chị ở dưới hầm biết tụi lính đã đi xa. Lúc này trận chiến đã kết thúc, chỉ còn vài loạt súng lẻ tẻ, chị dấu súng dưới sàn ván trong hầm và bò lên. Mấy người phụ nữ đang đứng trên nhà mặt tái xanh, run lập cập. Chị bảo đứa con gái lớn của gia đình lấy cho chị một chiếc áo trắng, một cái quần đen láng mĩ A (loại con gái hay mặc lúc đó) và một chiếc nón lá rồi cảm ơn cả nhà và đi ra. Vì ở lại đó sợ chúng quay lại.

Chị định đi xuống QL thì thấy tụi địch đã kéo lê chị Tru** xuống đó rồi. Súng đã ngừng hẳn. Lúc này bọn địch bu quanh chị Tru** rất đông. Trên QL đã thông xe, những người dân đi trên đường cũng đứng lại xem. Chị Tù** không dám xuống mà men theo đồng ruộng đến ô Lê Văn Duyệt. Gần đến Ô thì nghe tiếng nổ “phằng, phằng”ở chổ chị Tru**. Nhìn lại thấy mọi người la ó chạy tán loạn. Chị lặng người đi. Thôi chết! Chúng đã bắn người bạn của chị rồi.

Chị gắng gượng đi tiếp vô một nhà cơ sở ở trong ô Lê Văn Duyệt và náu ở đó đến tối mới dám mò ra rồi tìm đường về đơn vị. Mấy đêm sau, du kích xã Phổ Ninh đã tìm được đầy đủ vũ khí và chuyển lên cho chị. Đến các nhà cơ sở gặp những người chứng kiến sự việc của chị Tru** được họ kể lại:

Những lời cuối bên vệ đường

Chị Tru** bị kéo lê từ tổ chốt xuống đường QL. Chúng bỏ chị nằm ngữa bên vệ đường, một bên đùi bị bắn toét, máu chảy đầm đìa. Bọn địch bu lại khoái chí chỉ trỏ. Tên chỉ huy hỏi:

– Mày ở đơn vị nào?

– Đơn vị nào mày hỏi chi?

– Đại đội mày có ai đánh hay?

– Ai đánh cũng hay cả

– Có bao nhiêu đứa nữ anh hùng như mày?

– Còn nhiều người lắm.

– Đả đảo Đế Quốc Mĩ! Việt Nam độc lập muôn năm! Hồ Chí Minh muôn năm!

Tên sĩ quan mặt đỏ bừng, giật khẩu súng trên tay của một tên lính đứng gần. Mọi người la ó hoảng loạn bỏ chạy.

– Phằng, phằng!

Hai phát súng nổ vang, trúng vào ngực và cổ của chị. Máu loang đổ cả một vạt dưới nền cỏ của vệ đường, mà

Nhiều hôm sau mọi người đi qua vẫn còn thấy.

Người dân Phổ Ninh ai cũng thương và cảm phục tấm lòng quả cảm của một người nữ Hồng Gấm đã sinh ra

Trên đất Phổ Ninh và đã hy sinh cho mãnh đất nầy khi vừa tròn 20 tuổi. Gia đình chị giờ cũng chỉ còn một người em nhưng hơi thiểu năng trí tuệ, vẫn sống một mình. Cha mẹ mất khi chị còn nhỏ. Hai chị em được bà con nuôi nấng đến khi vừa lớn chị đã tham gia du kích mật rồi gia nhập Hồng Gấm từ những ngày đầu thành lập đến khi hy sinh.

Còn chị Tù** sau đó tham gia vài trận nữa rồi chị lên tỉnh học. Trước kia chị có người yêu là anh Tấ* – xã đội trưởng Phổ Thuận, rồi anh Tấ* hy sinh. Lần thứ hai đến anh Tu** – người mà chị cõng trên vai trong trận này cũng hy sinh. Đến bây giờ chỉ vẫn ở vậy và nhận đứa cháu làm con nuôi. Cháu đã có gia đình được hai con. Cậu con trai nhỏ được mẹ cho về ở với chị cũng đỡ bớt quạnh hiu lúc tuổi già.

Lúc này quân số Hồng Gấm đã lên 60 người. Tháng 9-1972 chị Cẩ* Tư về làm đại đội trưởng Hồng Gấm và đại đội đã tách ra độc lập tác chiến. Đơn vị thường đứng chân tại thôn Bình Mĩ dưới chân núi Xương Rồng.

Suốt mấy hôm nay thật vất vã, phải chạy đi tìm gặp các nhân chứng, chụp ảnh, tải hình lên mạng…Làm công việc của một “Nhà báo không lương” Nhưng tôi thiết nghĩ công sức của mình có đáng là bao so với sự gian khổ và hy sinh của các chị.

Đêm nay ngồi đây viết những dòng nầy từ một đứa em đã nghe sự hy sinh anh dũng của chị Tru** từ 39 năm trước mà bây giờ mới có dịp ghi lại tỉ mỉ để thay một nén hương đặt lên mồ của chị.

Nữ liệt sĩ Hồng Gấm: Nguy** thị Tru** – Hy sinh ngày: 2 – 4 – 1972 tại An Trường – Phổ Ninh – Đức Phổ

Lời kể của người dân An Trường

Sáng nay, Lamson tìm gặp gần 10 người dân ở khu vực chị Tru** hy sinh, và được biết thêm một số chi tiết quan trọng.

Chị Tru** bị địch kéo xuống quốc lộ bỏ ngồi bên vệ đường (chứ không phải nằm)và đối đáp những câu như trên. Tên lính sư đoàn 2 ngồi xuống trêu chọc:

– Sao không chịu băng bó để sống? Em còn trẻ đẹp mà phải chết uổn lắm em ơi!

Chị chồm tới tát trúng mặt hắn một cái. Hắn tức giận lấy súng, thì lúc đó chị mới hô:

– Đã đảo Đế Quốc Mĩ! Việt Nam độc lập Muôn năm! Hồ chí Minh Muôn năm!

Khi đó hắn mới nổ súng bắn chị.

Còn căn hầm chị Tù** chui vào không phải là nhà của một ngụy quyền mà nhà của bà La*, một gia đình nông dân. Bà La* nhớ lại:

Hôm ấy gia đình trốn trong hầm có mấy người đàn bà và vẫn có một người đàn ông là con rể của bà La* (anh bị tàn tật), có cả anh Kha** là con trai của bà, lúc đó được 10 tuổi. Bà nói:

– Cô du kích lùi cái lưng vào trong hầm trước, súng vẫn chỉa ra ngoài. Sau đó mới đút súng dưới bộ phản trong hầm.

– Thế bà có đưa quần áo cho cô ấy để thay hay không? Tôi hỏi

– Có! Có đưa cho cô ấy một bộ quần áo của con gái lớn của tui và một cái liềm cùng một cái nón cời (nón lá đã củ rách)

– Rồi sau đó ra sao?

Bà La* kể tiếp: Cô du kích men theo đồng đi vô hướng nam. Lúc này bọn lính đã tiến xa lên các xóm trên để truy đuổi theo du kích, bà bèn gói súng chuyễn qua nhà cơ sở gần bên để họ cất dấu. Sợ tụi lính quay lại. Sau đó tụi lính quay lại thật. Khi nãy tiến lên tiêu diệt tổ chốt chúng đã thu súng của 3 người chết. Giờ quay lại, một tên đến bên cái ao và nói:

– Khi nãy tao thấy nước ao trong, mà sao bây giờ lại đục?

Hắn liền lấy bồ cào cào lên được một cái dây thắt lưng đạn. Tìm tiếp vẫn không thấy gì. Hắn nói:

– Nhất định trong hầm có vũ khí và con nhỏ Việt cộng trốn ở dưới.

Nói rồi hắn bắt bà La* chui vô trước, hắn bò theo sau. Không tìm được gì, hắn nói:

– Bà phải nộp vũ khí ra đây, không tôi đốt nhà!

– Tụi tôi nghe súng bắn nhiều quá thì chui vô hầm chứ có thấy du kích hay súng đạn gì đâu.

Mấy tên lính hung hãn lấy máy lửa ra, thì có một tên sĩ quan đi tới và nói:

– Tụi bây tìm kiếm trong vườn đâu đó, chứ cớ gì mà phải đốt nhà người ta thế?

Nghe nói thế tụi lính mới thôi và sau đó đi xuống đường quốc lộ. Trận đó ta hy sinh 4 gồm 3 nam,1 nữ là chị Tru** và bị địch bắt sống một người là anh Hoà**. Địch cũng bị chết và bị thương vài tên.

Đọc tiếp

Tập trước: Tập 6. Đường Cái Mới
Tập sau: Tập 8. Đại đội nữ Hồng Gấm, ba năm không hoa
Mục lục cả loạt: Kí ức tuổi thơ máu lửa

Bài đăng lại nguyên văn hồi ký của thành viên Lamson81 trên diễn đàn Người Quảng Ngãi (topic “Kí ức tuổi thơ máu lửa”), giữ ngày đăng gốc và giọng kể của tác giả. Ban biên tập chia tập, chuẩn lại dấu câu, thêm tiêu đề phụ (giữ các đề mục tác giả tự viết); bỏ các dòng chú thích ảnh đã mất và lời nhắn gửi Ban quản trị; áp các đính chính tác giả đã gửi sau. Tên người thường trong hồi ký được ghi ẩn (che 1–2 chữ cái cuối bằng dấu *), tên nhân vật lịch sử giữ nguyên.