Rau ranh, ốc đá và hương quế Trà Bồng: thành viên kể về quê núi

Năm 2010, giữa những topic bánh xèo, cá bống, có hai topic kéo người đọc lên vùng núi Trà Bồng. Một topic về rau ranh, ốc đá, món quen của người miền núi. Một topic về hương quế và những điều người Trà Bồng muốn khoe với cả diễn đàn. Hai topic ấy không dài, nhưng người trả lời thì kể ra đủ thứ: ốc hút, nồi canh của mẹ, nhà bà ngoại có nhiều quế, và cả một trận cãi xem ốc đá là của huyện nào.

Phố Ốc trên đường lên Trà Bồng

Tháng 7/2010, một bài giới thiệu dài về rau ranh, ốc đá Trà Bồng được đăng lên diễn đàn, tiêu đề còn kèm năm sao. Nhiều đoạn trong bài viết theo lối văn báo, nên Ban biên tập không đăng lại mà kể lại bằng lời mình. Theo bài, từ quốc lộ 1 đi lên Trà Bồng, tới đoạn giáp ranh giữa xã Trà Phú và thị trấn Trà Xuân, hai bên đường có nhiều người kê bàn hay mang sọt bán rau ranh tươi và ốc đá còn sống. Người viết thêm một câu: “Người dân quê mình còn gọi vui là Phố Ốc.”

Muốn ăn tại chỗ thì vào các quán cơm ở thị trấn, gọi ốc đá luộc sả ớt, canh hay cháo rau ranh ốc đá. Cách ăn được tả kỹ: bốc từng con, hút nhẹ, ruột ốc béo, ớt cay, sả thơm. Thanh niên gọi tô ốc thường kêu thêm xị rượu. Hút ốc xong thì ăn canh rau ranh ốc đá với cơm. Canh có nhúm gạo, nắm đậu xanh nên sền sệt, và theo người viết thì mùa nắng ăn một bát xong ra mồ hôi, thấy nhẹ cả người.

Rau ranh là rau gì, ốc đá bắt ở đâu

Bài kể rau ranh là một loài cây rừng mọc trên đồi thấp ven suối, lá dài giống lá mãng cầu xiêm nhưng mỏng hơn. Chớm mùa mưa hay khi xuân về, cây ra nhiều lá non. Cây nhỏ thì bẻ cành bằng tay, cây cao thì phải dùng rựa, chỉ lấy đọt non. Ốc đá sống trong sông suối đổ ra sông Trà Khúc và sông Trà Bồng, màu đen đục, bám vào đá nên có tên như vậy. Tháng tám, tháng chín, trời mưa dông thì ốc nhiều. Người ta mang rổ đi dọc suối gỡ từng con trên vách đá, muốn được nhiều phải đi ban đêm.

Ốc bắt về được ngâm với ớt giã cho nhả nhớt, nhả đất, rồi chặt đuôi để khi luộc chín mới hút được. Bài nhắc rau ranh, ốc đá là món quen lâu đời của đồng bào Cor, và chép một câu ca lưu truyền ở Quảng Ngãi:

Rau ranh, ốc đá
Là cá nậu (người) nguồn

Đời sống, phong tục của người Cor ở vùng núi này được kể ở bài Người Cor ở Trà Bồng.

“Nhớ ốc hút” và trận cãi xem ốc đá của huyện nào

Bài vừa đăng, emgaicuabien_dkm vào trước: “nhớ ốc hút…khi nào có dịp về dẫn e đi với nha!” Admin TrungKien thì nhớ tới một bài hát về hương quế Trà Bồng, rồi viết: “Nghe thân thương quá, chưa một lần đc ra Trà Bồng. Hẹn Trà Bồng vào một dịp gần nhất”. Có người chép lại nguyên câu ấy để nhắc anh đừng để anh em spam. Anh đáp vui: “Spam hợp lý, làm cho 4rum thêm sôi nổi”.

Mấy tháng sau topic sống lại. huydieu: “Trà Bồng thân yêu của mình món nào cũng ngon”. zuka: “giá mà giờ này đựoc ăn 1 tô ốc đá hỉ….thì không còn gì bằng”. ThầyChùa đòi mua “vài chục lon cho cả nhà ăn”, zuka hỏi lại có biết nấu không, ThầyChùa thú thật: “ai mà biết thì từ giờ có nấu đâu đưa mẫu thân nấu là có”. Rồi được hứa một bữa ốc đá, ThầyChùa vui hẳn: “nếu có thì còn gì băng dc ăn của người đẹp nấu”.

Rồi chuyện quê ai. myhang172 bảo: “ủa,món này Đặc sản của Ba Tơ mà”. Pull_Man chốt giùm cả tỉnh: “Đặc sản của QNgãi đi , ở Bình sơn món này cũng cả đống đó”. Anh kể thêm cái ngon tới mức hơi nguy hiểm: “nhiều lúc ăn mà mình cắn cái lưỡi đâu điếng đó.” Cuối cùng một người Trà Bồng thật vào lên tiếng, nhận “và món ốc hút cũng là sở trường của mình lun”, rồi mời: “Bạn nào muốn thưởng thức thì mời về quê mình nhé.”

Trận giành món ấy cho thấy ốc đá không của riêng huyện nào: miền núi Trà Bồng, Ba Tơ hay vùng Bình Sơn đều có người nhận là món quê mình. Ai muốn đọc thêm về một vùng núi khác của tỉnh xin xem bài Ba Tơ, vùng đất của người Hrê.

Hương quế và “thị trấn trên cao”

Tháng 9/2010, một thành viên quê Trà Bồng mở topic “Hương quế”, mở đầu bằng câu hát “Nhớ, nhớ Trà Bồng Thị Trấn trên cao” trong bài hát Nhớ Quảng Ngãi. Người viết rủ mọi người lên Trà Bồng để say trong hương quế, ngắm thác Cà Đú, núi Cà Đam, nghe tiếng đàn Ta Lư, nhìn những nhánh lan rừng bám trên cây cổ thụ. Rồi viết một câu mà người Trà Bồng nào đọc cũng thấy là mình: “Tuy Trà Bồng – một mảnh đất khô khan nhưng tình người thì rất mặn mà đấy.”

Lời cuối của bài là lời nhờ: “Các bạn đọc xong nhớ giới thiệu cho mọi người về mảnh đất khô khan nhưng đầy tình người nha”. Người trả lời liền góp câu ca nhiều người Quảng thuộc: “Đường Trà Bồng quanh quanh quẹo quẹo.Quế Trà Bồng chưa thấy cũng nghe thơm”. huydieu dán link bài hát về hương quế, kể “Nhà bà ngoại mình nhìu quế lắm có dịp minh về wê chụp hình cho các ban xem”, và dặn những ai đi làm ăn xa lâu chưa về nên nghe thử một bài hát quê: “Mỗi lần nghe máy bài này mình cũng nhớ nhà lắm.”

Quế, ốc đá, rau ranh nằm trong danh sách dài các món quê thành viên nhắc tới ở bài Món quê thành viên nhớ nhất. Còn các chuyện quê khác ở bài Quê hương Quảng Ngãi qua lời thành viên.

Bài viết lại từ tư liệu diễn đàn Người Quảng Ngãi năm 2010: topic “Rau Ranh-Ốc Đá Trà Bồng(5*)” và topic “Hương quế”, cùng các trả lời. Phần giới thiệu món ăn trong topic rau ranh ốc đá có nhiều đoạn theo lối văn báo, Ban biên tập kể lại bằng lời mình, không chép nguyên văn. Câu trong ngoặc kép giữ nguyên chữ gốc, kể cả lỗi gõ. Địa danh theo tên gọi thời đó. Ban biên tập lược những trả lời hỏi chỗ ở riêng. Ảnh gốc đã mất nên dùng ảnh minh họa.